تاریخچه قهوه

تاریخچه قهوه
4.8 (96%) 5 votes

تاریخچه قهوه :

ریشه و تاریخچه قهوه به صورت مستند برمی‌گردد به قرن 10 میلادی و تعدادی داستان افسانه ای و گزارش‌های غیررسمی که  قبل از این تاریخ در دسترس میباشد که مربوط به اولین کاربردها و استفاده از گیاه قهوه است. تصور بر این است که گیاه قهوه بومی کشور اتیوپی باشد. اولین مستندات و شواهد از قهوه نوشی و  دانش در خصوص گیاه قهوه به قرن 15 میلادی در خانقاه های صوفی کشور یمن برمیگردد و در قرن ۱۶ میلادی به سایر مناطق خاورمیانه ، جنوب هند ، ایران ،ترکیه ، شاخ آفریقا و شمال آفریقا گسترش یافت و سپس به بالکان ، ایتالیا و سایر کشورهای اروپایی ، آسیای جنوب شرقی و در نهایت به آمریکا رسید.

 اولین کشف قهوه

اجداد اتیوپی های امروزی به نام اورومو[1] به نظر می‌رسد اولین کسانی بودن که به تأثیرات انرژی بخش قهوه پی برده و با گیاه قهوه آشنا شدند. اما مطالعات روی ژنتیک گیاه قهوه عربی خصوصاً دوگونه لیبریکا[2] و کانفریا[3] گونه‌هایی که با تنوع و دستکاری ژنتیکی کمتری هستند هیچ دلیل علمی مستقیمی در خصوص اینکه قهوه بومی آفریقا باشد یا اینکه در میان بومیان آفریقایی شناخته شده باشد تا قبل از قرن 17 میلادی یافت نشده است .گفته می‌شود قهوه متعلق به منطقه حرار[4] جایی درجنوب اتیوپی  حوالی کشورهای سودان و کنیا است.قهوه در دنیای اسلام برای اولین بار در سطح گسترده و آیین‌های مذهبی مورد استفاده قرار گرفته است.

تاریخچه قهوه

چندین داستان افسانه ایی از قهوه نوشی در جهان اسلام وجود دارد.

یک داستان مربوط است به اکبرابوالحسن الشاذلی عارف یمنی درسفری که به اتیوپی داشته است شرح میدهد که پرندگان غیر عادی را مشاهده کرد که از گیاه های قهوه می خوردند و جنب و جوشی غیر عادی را نشان میدادند.

داستان دیگرمربوط به عمر یکی از شاگردان  اکبرابوالحسن الشاذلی برمیگردد . او که  بیشتر به درمان افراد بیمار به کمک دعا شهرت داشته از شهر خود موچا[5] به غاری در بیابان های اوساب[6] تبعید میشود. عمر از شدت گرسنگی در بوته زار های کنار غار به گیلاس های قهوه برمیخورد با خوردن انها ،طعم تلخ او وادار میکند تا دانه ها در آتش پخته و بعد آنها در اب بجوشاند تا عصاره آن را بتواند بخورد.او با استفاده از این نوشیدنی به شهر خود باز میگردد و با شرح داستان تبدیل به یک افسانه میشود.

داستان دیگر مربوط به یک گله دار در قرن نهم ،اتیوپی امروزی به نام کالدی است. بزهای او شروع به خوردن میوه های قرمز رنگ خاصی کردند و بعد از خوردن میوه ها کالدی در آنها حالتی عجیب دید که همراه با صروصدا و جنب و جوش بی سابقه ایی بود . بعد از دیدن این حالت مقداری از گیاه را به صومعه نزدیک  روستای خود برد و این داستان را برای راهبه ها تعریف کرد اما راهبه ها از این اتفاق برداشتی غلط و شوم کرده ومیوه های قرمز را به داخل آتش انداخته پخته شدن میوه ها در آتش بوی خوشی در هوا پخش شد. قهوه های برشته شده را سریع از آتش بیرون آورده و آنها را خورد کرده و با آب گرم نوشیدنی درست کردند و به این صورت اولین لیوان قهوه تهیه شد.از آنجا که این داستان مستندات تاریخی برای اثباتش وجود ندارد و در سال ۱۶۶۱ میلادی اولین بار بازگو شده است، احتمال زیاد ساختگی باشد.

 مستندات تاریخی در ارتباط با تاریخچه قهوه

تا به حال افسانه ها و داستان هایی در زمینه قهوه را بررسی کردیم ولی شواهد تاریخی و مستندات مانده اند. اولین شواهد معتبر از شناخت گیاه قهوه و قهوه نوشی به قرن پانزدهم میلادی در خانقاه های صوفی کشور یمن برمی‌گردد.

دانه قهوه برای اولین بار از اتیوپی به یمن برده می‌شود. تاجران یمنی گیاه قهوه را به کشور خود برده و شروع به کشت آن می کنند. کلمه قهوه[7] در اصل به معنی شراب است و صوفیان برای تمرکز از این نوشیدنی استفاده می کردند.آنها در انجام امور عرفانی قهوه نوشی میکرده اند. صوفیان از قهوه برای شب زنده داری و هوشیاری استفاده می‌کردند. ترجمه نسخه خطی باقی مانده از یک صوفی به نام الجزیری به ما می‌گوید قهوه از یمن به سمت مکه و مدینه و بعد به سمت شهرهای بزرگتری چون قاهره ،بغداد و قسطنطنیه رواج یافته است.

از اطلاعات و مستندات بررسی شده ما می دانیم در سال‌های ۱۴۱۴ میلادی قهوه نوشی در خاورمیانه رواج داشته و اوایل قرن ۱۶ به پادشاهی مصرو شمال آفریقا از طریق بندر مُخا[8] در یمن تجارت می شده است .با گسترش صوفی گری قهوه خانه ها در کنار مراکز علمی و مذهبی آن دوران در شهر قاهره در کنار دانشگاه دینی الازهر و تعداد بیشمار قهوه خانه در سوریه امروزی به خصوص در شهر بین المللی و تاریخی حلب و در استانبول در عصر امپراتوری عثمانی در سال‌های ۱۵۵۴ فعال بوده اند.

در سال ۱۵۱۱ میلادی در شهر مکه علمای دینی این شهر به علت تحریک آمیزی وایجاد حس سرمستی قهوه ، این نوشیدنی را ممنوع اعلام کردند. با این حال در سال 1524 سلطان سلیمان دستور لغو ممنوعیت قهوه نوشی را صادر و مفتی بزرگ عثمانی مهمت ابوسعید الیمادی فتوای اجازه نوشیدن قهوه را صادر کرد.در  سال‌های ۱۵۳۲ در قاهره ممنوعیت‌های مشابه اعلام شد که باعث بسته شدن قهوه خانه ها و دور ریختن قهوه های انبار شده منجر شد. از دیگر محدودیت ها می توان به ممنوعیت هایی که در قرن هجدهم میلادی توسط کلیسای ارتودوکس اتیوپی اعمال شد نام برد. ولی در نیمه دوم قرن نوزدهم نگرش کلیسا تغییر کرد و ممنوعیت‌های لغو شد و در حدود سال‌های  ۱۸۸۰ تا 1886 گسترش چشمگیری قهوه نوشی در این کشور پیدا کرد.

در قرن شانزدهم میلادی درپادشاهی صفوی و عثمانی قهوه خانه ها رواج بسیاری پیدا کردند. فرهنگ قهوه نوشی از خاورمیانه تا کشور ایتالیا گسترش یافت و از آنجا به مناطق دیگر اروپا رواج پیدا کرد.

گیاه قهوه اولین بار توسط هلندی ها از انحصار یمن خارج شد وبه شرق کشور هند و آمریکا راه پیدا کرد.

اولین نوشته ها راجع به قهوه در نوشته‌های فیلیپ سیلوستر دوفور نویسنده فرانسوی دیده می‌شود.اوکتابی دارد به نام رساله‌ای نو و پرسشگرانه درباره قهوه چای و شکلات[9] که در آن اشاره می‌کند کلمه قهوه همان bunchum  در لاتین است.او که بر کتابها و نوشته های متفکرایرانی زکریای رازی کار می‌کرده اطلاعاتی در زمینه خواص درمانی قهوه[10] دست پیدا میکند. اما اطلاعات دقیق در مورد بو دادن گیاه قهوه به چندین قرن قبل از دوفر در حدود سال‌های ۱۵۸۷ میلادی در کتاب “عمدة الصفوة فی الحلوة ” نوشته عبدالقادر الجزیرة که کاری تحقیقاتی در زمینه قهوه و قانونهای راجع به قهوه نوشی تألیف شده است میتوان یافت کرد. او در این کتاب هم میگوید اولین کسی که قهوه نوشیده مفتی شهر عدن شیخ جمال الدین الغابانی بوده است.


[1] Oromo

[2] liberica

[3] canephora

[4] Harar

[5] Mocha

[6] Ousab

[7] qahwa

[8] Mocha

[9]  Dufour, Traitez nouveaux et curieux du café, du thé et du chocolat (Lyon, 1684, etc).

[10] کتاب الحاوی نوشته شیخ زکریای رازی

تاریخچه قهوه